Fjordamattunet logo
Fjordamattunet DA • Støfringsdal, 6847 Vassenden • Tel: 951 46 531 • E-post: kari@fjordamattunet.no • Orgnr: 992 989 947
Om oss
Kurs og oppleving
Oversikt og bestilling
Historisk om bakst
Gamal bakaromn
HISTORISK OM BAKST

Det opphavlege brødet er flatbrød baka på bygg eller ei blanding av bygg og havre, som var dei kornslaga ein kunne dyrke her vest. I det norske språket var korn det same som bygg og ordet ”mat” vart berre nytta om kornmat.

Dei aller første brøda var laga av grovt mjøl og vatn, klappa høveleg tunne og steikte i glohaugen eller over bålet på helle av skifer eller kleberstein. Desse første brøda vart brukt som tallerk til å leggje den andre maten oppå, kjøt eller fisk, smør og ost.

Desse kakene har levd ved sidan av flatbrødet fram til vår tid, men etter kvart som tilgangen på råvarer vart betre, vart deigen laga både med mjølk, natron eller anna hevingsmiddel, egg og kanskje litt sukker. Men det som kjenneteiknar kaker laga på helle, er enkle råvarer og lite feitt og sukker. Det feite og søte hadde ein oppå kakene eller lefsene, med smør og sukker gjerne rørt saman med rømme og fløyte til kling. I dag kjenner vi hellekake som svelekake eller mjølkekake, natronkake, lappar og potetkake.

Flatbrød var det daglege brødet i mange hundre år. Til flatbrød kunne ein bruke det kornet som ein kunne dyrke på våre kantar, bygg og havre. Dette eigna seg ikkje til gjæra brød sidan det ikkje inneheld nok gluten til at det vil heve seg med gjær. Først på 1800-talet vart det meir vanleg med kjøpemjøl, rug og kveite. Då vart det laga gjæra omnsbrød, mest til store høgtider, gravferd og bryllaup. Mange hadde ikkje steikeomn, så ein steikte i gryte eller mellom to heller, eller ein måtte på bygda og låne omn hjå nokon som hadde mura bakaromn.

Etter kvart som støypejernskomfyren vart vanleg på slutten av 1800-talet fekk alle steikeomn, det vart lettare tilgong på kjøpemjøl og kjøpegjær og det vart vanleg med gjæra brød til kvardags. Flatbrød, lefse og kaker steikt på helle har likevel halde stand i vårt fylke, og i bakstehuset i Støfringsdalen skal nye generasjonar få lov å prøve seg på slik bakst, i tillegg til baksten i vedafyrt bakaromn.
Ferdigstekt hellebakst på plate
Ferdigstekte brød inni steinomn